Categorieën
Rusland vandaag

Tolkwerk Russisch-Nederlands in 2014

Hieronder volgt een overzicht van de tolkopdrachten die ik in de loop van 2014 heb uitgevoerd als tolk Russisch-Nederlands.

Thema Periode Details
Stadionbouw 1 d., 01/14 Tolken Russisch-Nederlands op conferentie stadionbouw in Ghelamco Arena
Houtnijverheid 1 w., 01/14 Tolkwerk Russisch-Nederlands handelsbezoek Oekraïense houtproducent
Machinebouw 1 d., 02/14 Onderhandelingen Russisch-Nederlands: aankoop machine hygiënische producten
Huwelijk 1 d., 03/14 Beëdigd tolk Russisch-Nederlands tijdens huwelijksceremonie
Zuivelindustrie 1 d., 03/14 Tolk Russisch-Nederlands tijdens bezoek Russische specialisten, studie melkrobots
Architectuur 5 d., 03/14 Tolken Russisch-Nederlands, begeleiden delegatie architecten Jekaterinenburg, bezoek objecten
Tuinbouw 1/2 d., 03/14 Gesprekstolk Russisch-Nederlands, tuinbouw
Bouwindustrie 5 d., 04/14 Begeleiden naar Moskou en vertegenwoordigen Belgisch bouwbedrijf, Mosbuild
Voeding 6 d., 04/14 Tolkwerk Russisch tijdens meetings en presentaties voor Wit-Russische delegatie over standaardisering
Verzekeringen 1/2 d., 04/14 Telefoongesprekken in het Russisch met betrekking tot schadegeval
Metaalindustrie 3 d., 06/14 Tolk Russisch-Nederlands tijdens bezoek delegatie uit Kazachstan, metalen pijpleidingen
Notarieel 2 u., 05/14 Beëdigd tolk Russisch-Nederlands bij voorlezing en ondertekening huwelijkscontract
Voeding 1 d., 05/14 Begeleiding Wit-Russische delegatie, standaardisering
Elektriciteit 3 d., 05/14 Onderhandelingen en begeleiding delegatie uit Rusland, aankoop schakelmateriaal middenspanning
Bouwindustrie 1/2 d., 07/14 Telefoongesprekken in het Russisch met prospecten, export bouwmaterialen
Reclame 1/2 d., 08/14 Tolken Russisch-Nederlands bij opnames reclameclip
Elektriciteit 2 d., 10/14 Tolkwerk Russisch-Nederlands, begeleiding delegatie, schakelmateriaal middenspanning
Havenindustrie 1 d., 11/14 Simultaantolk Russisch-Nederlands, EU-conferentie PAC2 havenindustrie, Oostende

Geïnteresseerd? Neem contact op met mij voor een vrijblijvende offerte.

Categorieën
Onvertaalbaar Rusland vandaag Russisch ABC

Б – блатной, crimineel/kruiwagen

De woorden blat (блат) en blatnoj (блатной) zijn alomtegenwoordig in het hedendaagse Rusland. Ze maken zozeer deel uit van de Russische cultuur, dat een eenvoudige vertaling de lading onmogelijk kan dekken. ‘Blat’ betekent ‘kruiwagen’, ‘vriendjes op de juiste plaatsen’. ‘Blatnoj’ kan iemand zijn met goede connecties, maar het kan ook een crimineel zijn.

De letter Б is de Griekse bèta. Als kleine letter heeft hij weg van een varkensstaartje. Als hoofdletter doet hij denken aan een gedeukte 6.

De eerste vermelding van het woord in een woordenboek dateert uit 1908: blatnaja moezyka, gevangenismuziek. Russische blues?

Volgens de Russische en Engelse wikipediapagina is het afkomstig uit het jiddisch: blat (lijst). Het joodse misdaadmilieu van Odessa in het begin van de twintigste eeuw zou er aan de oorsprong van liggen. Een andere hypothese is het Poolse blat (beschutting, bescherming).

Rusland staat bekend om zijn gevangeniscultuur. Soms krijg je de indruk dat je er pas echt een man bent als je in de gevangenis hebt gezeten.

Een zoekopdracht voor dit woord is zeer exemplarisch. Hierna volgt een selectie van de leukste links: Poetin is zo blatnoj als maar zijn kanmooie illustratie van de betekenis van het woord : een combinatie van half ontblote vrouwen en mannen met tatouages en als apotheose een vrouw met tatouages, maar dat is al een overschot aan fantasie dat de grafische ontwerper parten speelde.

Categorieën
Rusland vandaag Russisch ABC

Ч – Членовоз – ledenkar

Tsjlenovoz is een samentrekking van tsjlen (lid, in dit geval van de communistische partij en haar opvolger Eén Rusland) en voz (van het werkwoord vozit’, voeren) en het betekent zoiets als ‘ledenkar’.

De letter Ч/Tsj vond ik één van de eenvoudigst te onthouden letters uit het Russische alfabet, omdat het een sisklank is. En sisklanken zijn zo kenmerkend voor het Russisch. Het is ook een letter die je niet kunt verwarren met letters uit het Griekse of Latijnse alfabet.

Denk aan een omgekeerde stoel, die door een goochelaar in evenwicht wordt gehouden op het topje van zijn wijsvinger. Je spreekt hem uit als ‘tsj’, zoals in Tsjaikovski.

Met het woord worden de doorgaans zwarte limousines met chauffeur (eerste Volga’s en Zils, ondertussen Audi’s en BMW’s) bedoeld waarin functionarissen van verschillend pluimage door de stad worden vervoerd. Omwille van de groeiende files van de voorbije jaren hebben ze er nog een attribuut bijgekregen, de мигалки/migalki, zwaailichten.

De meeste hoofdwegen beschikken overigens over een правительственная полоса/pravitel’stvennaja polosa, een regeringsstrook. deze rijstrook is enkel bestemd voor het vervoeren van ambtenaren. Ook dat is een Sovjettraditie (het land van de gelijkheid). Bij ons heb je busstroken en taxistroken. In Moskou moeten bussen in de file staan, mooi zoals iedereen.

In tsjlenovoz schuilt al de minachting en onmacht van de Rus tegenover zijn heersers. Voor Russen is de macht overigens iets als een natuurverschijnsel. Je hebt er absoluut geen controle over. Je moet er gewoon mee leren leven, net als met droogtes of overstromingen.

De Russen stoppen al hun ontevredenheid in woorden. Is men er daarom zo bang van schrijvers?

Categorieën
Rusland vandaag Russisch ABC

П – Пуцевать, Poetsen

De letter П is een deuropening. Het is ook een nietje. Je spreekt het uit als onze letter “p”. Eigenlijk is het de Griekse “pi”.

Poetsevat’ (пуцевать) is een neologisme. Het is afkomstig van het Nederlandse woord poetsen en ik heb het alleen nog maar gehoord in Kortrijk, in de Russische winkel.

Er is bij ons immers onlangs een nieuwe winkel opengegaan. De winkel heet Grozny. In Kortrijk zijn er nu twee winkels met Russische levensmiddelen: Moskou en Grozny. Uit nieuwsgierigheid gingen mijn vrouw en ik er twee weken geleden naartoe. Het was een aangename verrassing. De prijzen lagen er een stuk lager dan in de winkel Moskou. Dat is natuurlijk een weerspiegeling van de geografische werkelijkheid. In Moskou moet nu eenmaal alles duurder zijn. Maar in Grozny was het assortiment ook groter.

We stonden aan de kassa met onze armen vol Russische worst, platte kaas, beschuit en chocola. De man achter de kassa, eigenaar van de winkel, is van het type dat graag een praatje maakt (niet echt typerend voor een Russische winkel, waar verkopers eerder zwijgzaam en nors dienen te zijn). Mijn vrouw vroeg naar een Russische huidcrème. De sovjetcrème Vetsjer (Avond) voor het gezicht. Haar grootmoeder gebruikte die nog. De crème was echter niet voorhanden.

De vrouwen hier vragen enkel om handcrèmes, zei de uitbater. “Onze vrouwen doen immers niks dan poetsen. Poetsevat’, poetsevat’, en nog eens poetsevat’”, zei hij, ‘ze poetsen alleen maar (они только пуцуют). Dat is het enige werk dat ze kunnen krijgen.”

Peter de grote heeft ook een tijdje in onze contreien gewoond. Sindsdien beschikt het Russisch over een arsenaal (арсенал) Nederlandse leenwoorden, vooral wat de scheepvaart betreft. Als de miljoenen Russen die verspreid leven over heel de wereld ooit beslissen om naar Rusland terug te keren, dan denk ik dat de Russische taal nog een stuk rijker zal worden dan ze al is.

Vooral wat jobjes betreft die niemand wilt uitvoeren.

Categorieën
Rusland vandaag Russisch ABC

З – Забрить в армию, recruteren

De З is onze z, getypt ziet het eruit als een 3 (drie), maar met de hand geschreven als onze ouderwetse z, met een lusje onderaan.

Zabrit’ (Забрить), recruteren , komt van het werkwoord brit’ (брить), scheren. Zoals in het Nederlands, kan je aan Russische werkwoorden voorzetsels toevoegen om de betekenis te veranderen. Zo heb je voor scheren vybrit’ (выбрить), uitscheren en sbrit’ (сбрить), afscheren. Het voorzetsel za (зa) heeft echter vele betekenissen, die meestal pas in de context duidelijk worden. Het kan ‘achter’ betekenen (за столом, achter de tafel), ‘langs’ (заидешь к нам?, kom je bij ons langs?), ‘om’ (в магазин за хлебом, naar de winkel om brood) of, in dit geval, het leger “inscheren”, recruteren.

Dit werkwoord is zeer actueel in Rusland, net zoals de uitdrukking ‘srazu kedy na sapogi menyayut (сразу кеды на сапоги меняют)’: ze vervangen je schoenen meteen met legerlaarzen. Momenteel is de ‘prizyv (призыв)’ aan de gang, de oproeping in het leger. Die wordt twee keer per jaar gehouden, in de lente en in de herfst. Omwille van de demografische crisis (in de jaren 1990-1991 werden bijna geen jongens geboren door de honger en armoede die toen heersten), wilt de overheid de prizyv het hele jaar rond laten lopen. Ze willen niemand door de mazen van het net laten glippen, want er zijn veel ‘oeklonisty (уклонисты)’, deserteurs. Die verstoppen zich in het buitenland, op de datsja, in een andere stad of komen gewoon het huis niet uit tijdens de prizyv. Nu gaan ze zich het hele jaar lang moeten verstoppen. Er doen verhalen de ronde dat soldaten die aan de grens met China dienst doen, vermoord worden om de organen ervan te verkopen. Dat ze terugkeren in kisten die te kort zijn, of dat ze naar Tsjetsjenië worden gestuurd. Dat ze worden opgesloten in een hondenhok met rottweilers en aan stukken gereten. Met wie je ook spreekt, iedereen zegt: verstop je zoon, als je die mogelijkheid hebt.

Ik ben nooit naar het leger geweest. Het werd net afgeschaft toen ik achttien werd. Hoe dan ook, de Belgische legerdienst zal wel een kindertuin geweest zijn in vergelijking met wat Russen te wachten staat.

Categorieën
Rusland vandaag Russisch ABC

Г – Гопник, uitschot

Ook de Г is niet de moeilijkste letter uit het Russische alfabet. Het is de Griekse letter gamma en je spreekt hem uit als de franse ‘g’, zoals in garçon (tenzij je in het Zuiden van Rusland woont, dichtbij de Oekraïnse grens: dan wordt het een ‘h’, uitgesproken op zijn West-Vlaams). Qua vorm doet het denken aan een winkelhaak.

De Gopnik (гопник) is de bewoner van de Russische slaapstad. Hij draagt een blauwe trainingsbroek met witte streepjes, maagdelijk witte sportschoenen en is kaalgeschoren, op een rijtje haar op het voorhoofd na, dat zorgvuldig met gel op een rijtje wordt gekamd. Hij luistert naar eurotechno en Russische shanson, klaagliederen in het Joe Dassin-paradigma, vertolkt door gewezen bajesklanten. Hij heeft iets met pitbulls en nieuwe gsm’s en is opgegroeid in een emotioneel niemandsland, omringd door de wanstaltige appartementsblokken van 12, 16 of 20 verdiepingen die over heel de ex-Sovjetunie verspreid staan.

Het woord zou ontstaan zijn net na de Russische revolutie van 1917, in het toenmalige Petrograd (nu Sint-Petersburg). Op de Ligovskij Prospekt, een zijstraat van de Nevskij Prospekt, vlakbij het Moskoustation, werd toen de Gorodskoje Obsjtsjezjitije Proletariata (Stedelijke Slaapzaal voor het Proletariaat), afgekort GOP opgericht. De slaapzaal, en al snel de buurt er rond, werd een vergaarbak voor het zogenaamde zwerfvuil van de maatschappij (otbrosy obsjtsjestva): hoeren, pooiers, zakkenrollers, straatlopers, gekken enz.

De Gopniki en hun levensstijl hebben ondertussen heel Rusland in hun greep. Het stijlicoon van deze kaste is Vladimir Poetin (en zijn kloon Dmitrij Medvedev), met zijn pimp roll en informeel taalgebruik. De invloed van de gopniki op het hedendaagse Rusland is te vergelijken met die van de Hunnen op het Europa van de vroege Middeleeuwen.

De Russische jongerensubcultuur wordt gekenmerkt door een onaflatende vijandschap tussen de rockers (рокеры) en de gopniki. Getuige hiervan is het lied Gopniki van de legendarische Russische rockgroep Zoopark (frontman: ‘Mike’ Naoemenko, overleden in 1991). Hier een opname uit 1987 van één van hun concerten in de Leningradse Rock-club:

Categorieën
Onvertaalbaar Rusland vandaag Russisch ABC

Л – Лох, Naïeve idioot

Ook de Л is een gemakkelijke letter. Waar de П een huisje is, is de Л een tentje. Of een huisje waar een hond heeft tegen gescheten. Voor de kenners van het Grieks: de lambda.

Uit de reeks onvertaalbare woorden, gevolg van de afwijkende Russische werkelijkheid: loch (лох), naïeve idioot. Het woord heeft echter vele schakeringen, afhankelijk van de context. Een loch belegt zijn geld in financiële pyramides en gelooft alles wat men hem vertelt. Voor een gopnik (het krapuultje, komt nog) is een loch een braaf burgermannetje, dat enkel verachting waard is en erom vraagt om bij de neus te worden genomen. Vandaar ook het woord lochotron (лохотрон): elk mechanisme dat erop uit is om geld af te troggelen van onschuldige voorbijgangers/goedgelovige burgers. Dat gaat van trucs met kaarten, raden waar het balletje ligt onder de drie plastic bekertjes tot het verkwanselen van je spaarpotje aan vermomde oplichters.

Volgens één van mijn bronnen is het een door de politie bedachte afkorting van лицо, обманутое хулиганом:  persoon, opgelicht door een schavuit. Hoor je het leedvermaak? Niet voor niks worden de rangen van de politie gevuld met vertegenwoordigers van de kaste der gopniki.

Mijn eerste confrontatie met dit woord was de film Лох, победитель воды” (Loch, overwinnaar van het water), een film uit 1991 van Arkadij Tigaj, met Sergej Koerjochin in de hoofdrol en als componist van de soundtrack.

De film speelt zich af in de vroege jaren negentig in Rusland, een tijd van armoede en banditisme (maar ook van vrijheid van meningsuiting). Sergej Koerjochin, een loch, neemt het op tegen de plaatselijke gangsters, die hem tot het uiterste hebben gedreven omdat hij niet wilde betalen voor hun ‘bescherming’. De film is niet veel zaaks en ik bekeek hem in de eerste plaats voor de muziek.

De film leerde me echter dat loch zijn niet beschamend is. Naïef durven zijn in Rusland is enkel weggelegd voor de stoutmoedigen.

Categorieën
Rusland vandaag Russisch ABC

Ш – Шахидка, Daderes van een zelfmoordaanslag

De Russische letter Ш wordt uitgesproken als ‘sj’ (sjaal). Het is een ‘M’ die op zijn kop staat, of een hark die je tegen je smoel krijgt als je erop trapt.

Sjachidka (шахидка), is een daderes van een zelfmoordaanslag. Korter kan het niet: “In het Nederlands is er (nog) geen woord voor suicide bombers. ‘Daders van zelfmoordaanslagen’ lees ik in de krant, ‘zelfmoord bombers’ of ‘zelfmoord bommers’ lees ik op internet. Onze taal weigert te stroken met de werkelijkheid.

De Russische versie is een leenwoord, afkomstig van het Arabische sjachied, waar het getuige of martelaar voor het geloof betekent.

Barbie Sjachidka
Barbie Sjachidka (Simon Tyszko)

Waarom kiezen de Tsjetsjenen vrouwen voor hun zelfmoordaanslagen? Was de islam dan geen aangelegenheid van mannen? Tsjetsjeense vrouwen genieten immers maar weinig sociale rechten. Toen ik er vorig jaar een tijdje les aan mocht geven, bleek dat de meeste onder hen niet konden fietsen, zwemmen noch autorijden. En dit terwijl het straatbeeld in mijn provinciestadje voldoende vrouwen met hoofddoek achter een stuur bevat. Toen ik hen vroeg waarom zij dat niet konden, antwoordden zij dat ze niet mochten van hun man. Mochten ze in hun vrije tijd enkel het schema van de Moskouse metro van buiten leren?

Shachidki worden in Rusland ook wel ‘zwarte weduwen’ genoemd. Na twintig jaar Tsjetsjeense oorlog kan iemand zich wel voorstellen hoeveel ‘zwarte weduwen’ Tsjetsjenië telt. Als je hierbij de positie van de vrouw optelt in Tsjetsjenië, dan weet je dat ze een gemakkelijk slachtoffer zijn voor ronselaars van wandelende bommen.

Maar wat onderscheidt hen van de kamikaze? Naar zelfmoord wordt in de islam met een scheef oog gekeken, wat van Japan niet kan gezegd worden. En zelfs daar namen lang niet alle tokkotai vrijwillig plaats in hun met explosieven volgestouwde Mitsubishi Zero. Toen Goering hetzelfde wilde proberen bij de Duitsers tegen het einde van WOII, waren er bij heel de Luftwaffe maar 100 piloten te vinden die bereid waren om zo een heldhaftige dood te sterven.

Dus dat deze arme vrouwen vrijwillig de metro in wandelen met een tikkende bom rond hun middel, valt te betwijfelen.

Categorieën
Rusland vandaag Russisch ABC

П – Портянки, Voetlappen

De Russische letter п of hoofdletter П, is onze P. П is de Griekse π, het huisje, of het nietje. Makkelijker kan het niet.

En nu het woord, portjanki (портянки). Ik heb er twee Nederlandse vertalingen voor gevonden: beenwindels en voetlappen. Ik kies voor het laatste, omdat voetlappen ook in onze contreiën werden gebruikt.

Voetlappen zijn stukken stof die kousen moeten vervangen. Dit kledingstuk werd in Rusland geïntroduceerd in de 18de eeuw, door Peter De Grote, die het had meegebracht uit Nederland, waar hij schepen leerde bouwen. Waar de Russen daarvoor hun benen warm mee hielden, weet ik niet.

Ik weet wel dat in het Russische leger tot op vandaag voetlappen gebruikt worden in plaats van kousen. Volgens mij is dat het enige leger ter wereld. Niet mis voor een grootmacht, maar rijmt dat met kernraketten? Mocht deze hang naar traditie worden doorgetrokken, dan zouden de Russen een cavalerie moeten onderhouden en vechten met sabels en rapieren.

Inertie is groot in Rusland. Dat is ook de reden waarom de portjanki nog steeds niet zijn afgeschaft. Kousen passen niet in de Russische legerlaarzen (kirzovye sapogi, кирзовые сапоги), en ze hebben nog meer dan 5 miljoen van die laarzen in stock. Bovendien zijn die laarzen 3 keer goedkoper dan legerschoenen met veters (bertsy, берцы). De laarzen worden immers genaaid door Russische gevangenen. en die omscholen naar een moderner model is blijkbaar geen eenvoudige opdracht.

Portjanki hebben ondanks alles wel een aantal voorstanders. Hun argumenten:

  1. ze zijn warmer in de winter omwille van de dubbele laag stof rond je been;
  2. zit je met je voet in een diepe plas, dan wordt eerst de buitenlaag nat. De binnenlaag blijft droog. Dat heb je niet met kousen;
  3. ze gaan langer mee dan kousen, want als de ene kant versleten is, dan kan je ze gewoon draaien;
  4. zonder portjanki kan je geen leren laarzen dragen.

O ja, in het Frans heten portjanki ‘chaussettes russes’ (terwijl het eigenlijk ‘chaussettes hollandaises‘ had moeten zijn).

Categorieën
Rusland vandaag Russisch ABC

Б – Бoрсетка, het polstasje

De letter б, of hoofdletter Б, is een makkelijke. Het is de Griekse letter bèta, of onze B met een lekje in het bovenste ballonnetje. Je spreekt hem uit als onze ‘b’. Niet te verwarren met de Russische letter B, die je uitspreekt als een zachte ‘V’, maar daarover later.

Een borsetka (борсетка) is een polstasje. Bij ons is er geen hond nog die dat draagt, dat was modieus ergens toen Al Pacino de hoofdrol speelde in Scarface, en voor mij zal dit voorwerp steeds geassocieerd blijven met Italiaanse leren mannenbotjes met hoge hakken en gebatikte zijden hemden met vergulde manchetknopen.

In Russische woordenboeken zal je het woord niet vinden, ik heb het zelf in de Russische Wikipedia moeten toevoegen (omwille van eigen stupiditeit, zie p.s.). Het is een leren tasje dat aan je pols bungelt en dat net groot genoeg is om autosleutels, gsm, paspoort en een pakje sigaretten in te bewaren.

Het wordt gedragen door echte Russische mannen, voornamelijk autobestuurders, of ze nu rijden met een Lada of een Mercedes. Het dragen van een borsetka is niet klassegebonden. Het heeft ook niets verwijfds, wat je eigenlijk zou denken bij het zien van een man met een tasje aan zijn pols.

Het zijn de Russen die zich als Italianen willen voordoen, in het kader van de patriarchale machocultuur die beide volkeren delen. De gouden ankerkettingen die net niet van de pols glijden, de grote kruisen die aan de nek hangen. Een combinatie van hiphopnegers en Siciliaanse macho’s.

Vandaar ook het woord borsetotsjnik (бoрсеточник). Dat is een officiële (gevonden op de website van de Russische politie) term voor iemand die tassen uit wagens steelt.

Ik heb in Moskou ooit eens een borsetotsjnik aan het werk gezien. Voor mij stond een Volkswagen Passat (tweedehands, met Walibi of Efteling sticker op de achterruit en reclame voor een Belgische garage op het kofferdeksel) in de file, en op de trottoir stapte een man. Een klein gespierd ventje. Eens op gelijke hoogte met de Passat, trok hij vliegensvlug de deur open en graaide hij naar het barsetka van de chauffeur, dat op de passagierszetel lag. Hij zette het op een lopen. Ik keek ernaar met opengevallen mond, net zoals al de rest van de mensen die in de file stonden. Iedereen leek wel verlamd. De dief zette zich in een Golf zonder nummerplaten die vanuit het niets was opgedoken en met rokende banden reden de daders weg. Toen de chauffeur zijn wagen uitstapte, waren ze al achter de hoek verdwenen.

p.s. Dankzij de opmerking van lezer Tom Verlinden ben ik te weten gekomen dat je eigenlijk борсетка ipv барсетка (zoals in de vorige versie van dit postje) moet schrijven. Mijn excuses!