Categorieën
Onvertaalbaar Rusland vandaag Russisch ABC

Б – блатной, crimineel/kruiwagen

De woorden blat (блат) en blatnoj (блатной) zijn alomtegenwoordig in het hedendaagse Rusland. Ze maken zozeer deel uit van de Russische cultuur, dat een eenvoudige vertaling de lading onmogelijk kan dekken. ‘Blat’ betekent ‘kruiwagen’, ‘vriendjes op de juiste plaatsen’. ‘Blatnoj’ kan iemand zijn met goede connecties, maar het kan ook een crimineel zijn.

De letter Б is de Griekse bèta. Als kleine letter heeft hij weg van een varkensstaartje. Als hoofdletter doet hij denken aan een gedeukte 6.

De eerste vermelding van het woord in een woordenboek dateert uit 1908: blatnaja moezyka, gevangenismuziek. Russische blues?

Volgens de Russische en Engelse wikipediapagina is het afkomstig uit het jiddisch: blat (lijst). Het joodse misdaadmilieu van Odessa in het begin van de twintigste eeuw zou er aan de oorsprong van liggen. Een andere hypothese is het Poolse blat (beschutting, bescherming).

Rusland staat bekend om zijn gevangeniscultuur. Soms krijg je de indruk dat je er pas echt een man bent als je in de gevangenis hebt gezeten.

Een zoekopdracht voor dit woord is zeer exemplarisch. Hierna volgt een selectie van de leukste links: Poetin is zo blatnoj als maar zijn kanmooie illustratie van de betekenis van het woord : een combinatie van half ontblote vrouwen en mannen met tatouages en als apotheose een vrouw met tatouages, maar dat is al een overschot aan fantasie dat de grafische ontwerper parten speelde.

Categorieën
Onvertaalbaar Rusland vandaag Russisch ABC

Л – Лох, Naïeve idioot

Ook de Л is een gemakkelijke letter. Waar de П een huisje is, is de Л een tentje. Of een huisje waar een hond heeft tegen gescheten. Voor de kenners van het Grieks: de lambda.

Uit de reeks onvertaalbare woorden, gevolg van de afwijkende Russische werkelijkheid: loch (лох), naïeve idioot. Het woord heeft echter vele schakeringen, afhankelijk van de context. Een loch belegt zijn geld in financiële pyramides en gelooft alles wat men hem vertelt. Voor een gopnik (het krapuultje, komt nog) is een loch een braaf burgermannetje, dat enkel verachting waard is en erom vraagt om bij de neus te worden genomen. Vandaar ook het woord lochotron (лохотрон): elk mechanisme dat erop uit is om geld af te troggelen van onschuldige voorbijgangers/goedgelovige burgers. Dat gaat van trucs met kaarten, raden waar het balletje ligt onder de drie plastic bekertjes tot het verkwanselen van je spaarpotje aan vermomde oplichters.

Volgens één van mijn bronnen is het een door de politie bedachte afkorting van лицо, обманутое хулиганом:  persoon, opgelicht door een schavuit. Hoor je het leedvermaak? Niet voor niks worden de rangen van de politie gevuld met vertegenwoordigers van de kaste der gopniki.

Mijn eerste confrontatie met dit woord was de film Лох, победитель воды” (Loch, overwinnaar van het water), een film uit 1991 van Arkadij Tigaj, met Sergej Koerjochin in de hoofdrol en als componist van de soundtrack.

De film speelt zich af in de vroege jaren negentig in Rusland, een tijd van armoede en banditisme (maar ook van vrijheid van meningsuiting). Sergej Koerjochin, een loch, neemt het op tegen de plaatselijke gangsters, die hem tot het uiterste hebben gedreven omdat hij niet wilde betalen voor hun ‘bescherming’. De film is niet veel zaaks en ik bekeek hem in de eerste plaats voor de muziek.

De film leerde me echter dat loch zijn niet beschamend is. Naïef durven zijn in Rusland is enkel weggelegd voor de stoutmoedigen.

Categorieën
Onvertaalbaar Russisch ABC

Д – Дерьмократия, Shitocratie

De Russische letter Д is onze ‘D’. Het is de Griekse letter delta. Het is een huisje. Gemakkelijk te herkennen in gedrukte tekst, maar opgelet in handgeschreven tekst: daar ziet de kleine letter д eruit als een ‘g’.

Nog een leuk Russisch neologisme, alhoewel al minstens sinds midden jaren tachtig in gebruik: dermokratia (дерьмократия), een contaminatie van het Russische woord ‘stront’, der’mo (дерьмо) en ‘democratie’, demokratia (демократия).

Een woord met een reukje aan, maar niettemin illustreert het de inventiviteit van de Russische taalgebruiker, hoe hij omgaat met de snel veranderende realiteit om zich heen.

Volgens deze rechts-nationalistische ‘Russische Encyclopedie1 werd het in gedrukte vorm voor het eerst gebruikt in Vladimir Vojnovitsj‘ roman uit 1986, Moskou 2042.

Het woord illustreert de eeuwenoude Russische tweespalt, de vete tussen slavofielen en ‘westerlingen’, nu nationalisten en liberalen geheten (hier nog een leuk lijstje wederzijdse scheldwoorden, het mooiste vind ik ‘liberast’ (либераст)).

Het woord  komt welgeteld één keer voor in de roman van Vojonovitsj 2.

Vond je dit leuk? Abonneer je op mijn nieuwsbrief: http://tinyletter.com/nicolasseveryns.

   [ + ]

1. Het Russische schroom voor slang is onverbeterlijk. Eén van de pagina’s ‘Te verwijderen’ uit de Russischtalige Wikipedia bevat pareltjes van neologismen die systematisch van de site geweerd worden (bv. het smakelijke woord ‘liberast’): http://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:К_удалению/13_сентября_2006
2. – Дерьмократия! – рявкнул Симыч. – В демократии ничего хорошего нет. Если случается пожар, тогда все демократы и все плюралисты ищут того одного, который их выведет. Эти хваленые демократии уже давно разлагаются, гибнут, погрязли в роскошной жизни и порнографии. А нашему народу это не личит. Наш народ всегда выдвигает из своей среды одного того, который знает, куда идти (bron: http://lib.rus.ec/b/59677/read)